شیر برقی (Solenoid Valve) برای باز یا بسته‌کردن خودکار مسیر سیال با فرمان الکتریکی استفاده می‌شود. در دستگاه‌های تصفیه آب می‌توان از آن برای کنترل آب ورودی، پرکردن مخزن، مسیر فلاشینگ، خطوط شست‌وشو و سایر مسیرهایی استفاده کرد که جریان باید بدون دخالت مستقیم اپراتور کنترل شود.
مهم‌ترین اشتباه در خرید این تجهیز، انتخاب آن فقط با عبارتی مانند «شیر برقی 1 اینچ 220 ولت» است. دو شیر با همین مشخصات ظاهری می‌توانند از نظر دبی قابل عبور، فشار موردنیاز، متریال و نحوه عملکرد متفاوت باشند.
| چه چیزی باید بدانیم؟ | چه اطلاعاتی لازم است؟ | چرا در انتخاب اثر دارد؟ |
| سیال عبوری | آب شور، آب تصفیه‌شده یا نام ماده شیمیایی و در صورت نیاز غلظت آن | بدنه، دیافراگم و آب‌بندی باید با سیال سازگار باشند؛ یک شیر مناسب آب لزوماً برای ماده شیمیایی مناسب نیست. |
| دبی موردنیاز | دبی تقریبی خط یا مقدار آبی که باید از شیر عبور کند | دو شیر هم‌سایز می‌توانند مسیر داخلی متفاوتی داشته باشند؛ دبی کمک می‌کند شیر باعث محدودیت و افت فشار نامناسب نشود. |
| فشار ورودی و خروجی | فشار واقعی دو طرف شیر در زمان کار | بعضی طراحی‌ها برای بازشدن صحیح به حداقل اختلاف فشار نیاز دارند و همه مدل‌ها برای خط کم‌فشار مناسب نیستند. |
| سایز و نوع اتصال | سایز خط و رزوه‌ای، فلنجی یا نوع اتصال موردنیاز | برای نصب مکانیکی لازم است، اما نباید به‌تنهایی مبنای انتخاب ظرفیت شیر قرار گیرد. |
| وضعیت هنگام قطع برق | مسیر در حالت بدون برق باید بسته باشد یا باز؟ | انتخاب بین نرمال بسته (Normally Closed – NC) و نرمال باز (Normally Open – NO) را مشخص می‌کند. |
| فرمان الکتریکی | ولتاژ، AC یا DC بودن و مشخصات مدار فرمان | بوبین باید دقیقاً با برق و فرمان تابلو سازگار باشد؛ مثلاً 24 ولت AC و 24 ولت DC یکسان نیستند. |
| دمای سیال و محیط | دمای آب یا ماده و شرایط محل نصب | محدوده دمایی بدنه، آب‌بندی و بوبین باید برای شرایط واقعی مناسب باشد. |
| شرایط کارکرد | مدت روشن‌بودن بوبین، تعداد دفعات قطع و وصل و محیط مرطوب یا صنعتی | برای بررسی چرخه کاری، حفاظت الکتریکی و مناسب‌بودن مدل برای محل نصب اهمیت دارد. |
نرمال بسته (Normally Closed – NC) یعنی شیر در نبود برق بسته می‌ماند و با دریافت فرمان باز می‌شود. نرمال باز (Normally Open – NO) برعکس آن است و در حالت بدون برق باز می‌ماند.
برای انتخاب، به‌جای تمرکز روی اصطلاحات، وضعیت ایمن سیستم را مشخص کنید: اگر برق دستگاه قطع شد، بهتر است جریان متوقف شود یا ادامه داشته باشد؟ پاسخ این سؤال نوع مناسب را مشخص می‌کند.
در دستگاه RO یک مدل شیر برای همه نقاط مناسب نیست. در شیر ورودی دستگاه، دبی و فشار آب ورودی و فرمان تابلو اهمیت زیادی دارند. در مسیر فلاشینگ، ظرفیت عبور شیر باید برای دبی شست‌وشو کافی باشد. در خطوط مواد شیمیایی، سازگاری بدنه و قطعات آب‌بندی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
بنابراین هنگام استعلام بهتر است علاوه بر سایز شیر، محل نصب آن نیز مشخص شود؛ مثلاً «شیر ورودی RO»، «شیر مسیر فلاشینگ» یا «شیر خط ماده شیمیایی».
ساختمان داخلی شیرهای برقی یکسان نیست. در شیر با عملکرد مستقیم (Direct Acting)، بوبین مستقیماً مکانیزم اصلی را حرکت می‌دهد. در بعضی شیرهای پایلوت یا سروو کمکی (Pilot/Servo Assisted)، فشار خود سیال به باز و بسته‌شدن شیر کمک می‌کند.
به همین دلیل بعضی مدل‌ها برای عملکرد صحیح به حداقل اختلاف فشار نیاز دارند. این موضوع در خروجی مخزن ثقلی، خطوط کم‌فشار یا شرایطی که فشار دو طرف شیر نزدیک است اهمیت بیشتری دارد.
سایز اتصال فقط اندازه اتصال به لوله را نشان می‌دهد. قطر دهانه عبور (Orifice) و طراحی داخلی شیر روی ظرفیت جریان و افت فشار اثر دارند. در بعضی دیتاشیت‌ها ضریب جریان (Kv یا Cv) نیز برای همین منظور اعلام می‌شود.
برای خریدار، نتیجه عملی ساده است: اگر دبی خط قابل‌توجه است، دبی موردنیاز را همراه با سایز اعلام کنید تا ظرفیت واقعی شیر بررسی شود.
این بررسی‌ها کمک می‌کنند خرابی الکتریکی از مشکل هیدرولیکی یا مکانیکی تفکیک شود و بوبین یا شیر سالم بی‌دلیل تعویض نشود.
وجود ذره روی محل آب‌بندی، خرابی یا تغییر شکل دیافراگم، رسوب داخلی یا فرسودگی نشیمنگاه می‌تواند باعث بسته‌نشدن کامل شیر شود. اگر این مشکل مرتب تکرار می‌شود، کیفیت آب و فیلتراسیون بالادست نیز بررسی شود؛ زیرا ورود مداوم ذرات می‌تواند دوباره همان ایراد را ایجاد کند.
بوبین شیر برقی هنگام کار می‌تواند گرم شود و مقدار طبیعی آن به طراحی و شرایط کاری بستگی دارد. بوی سوختگی، تغییر رنگ غیرعادی، قطع عملکرد یا استفاده با ولتاژ اشتباه نشانه‌هایی هستند که نیاز به بررسی دارند.
در زمان تعویض بوبین، فقط عدد ولتاژ را تطبیق ندهید؛ AC یا DC بودن جریان و مشخصات بوبین مناسب همان مدل شیر نیز باید کنترل شود.
مدل‌هایی که مسیر پایلوت یا مجاری داخلی کوچک دارند می‌توانند نسبت به ذرات حساس باشند. اگر شیر مرتباً گیر می‌کند یا کامل بسته نمی‌شود، علاوه بر خود شیر، فیلتراسیون قبل از آن را بررسی کنید. در بسیاری از موارد اصلاح کیفیت آب ورودی از تعویض مکرر شیر مؤثرتر است.
در آب‌های خورنده و خطوط مواد شیمیایی، فقط برنجی، استیل یا پلیمری بودن بدنه کافی نیست. بدنه، دیافراگم، نشیمنگاه و اورینگ باید با سیال سازگار باشند. برای استعلام چنین شیری بهتر است نام ماده، غلظت، دما و فشار کاری مشخص شود.
برای انتخاب جدید: نوع سیال، سایز و نوع اتصال، دبی تقریبی، فشار ورودی و خروجی، ولتاژ و AC/DC بودن، نرمال باز یا بسته بودن و دمای کاری.
برای جایگزینی تجهیز موجود: علاوه بر موارد بالا، تصویر بدنه، پلاک بوبین، نوشته‌ها و کد مدل شیر را ارسال کنید. این اطلاعات معمولاً بسیار دقیق‌تر از اعلام صرف «سایز و ولتاژ» هستند.
شیرهای برقی مورد استفاده در سیستم‌های تصفیه آب و خطوط صنعتی با سایز، ولتاژ، متریال و ساختارهای مختلف در مجموعه دریاصنعت قابل تأمین هستند. در صورت نامشخص‌بودن مدل مناسب، مشخصات خط یا تصویر شیر قبلی می‌تواند مبنای تطبیق و انتخاب قرار گیرد.
